13 kwietnia 2021, 12:40

81 rocznica zbrodni katyńskiej

5 marca 1940 ludowy komisarz spraw wewnętrznych Związku Sowieckiego Ławrientij Beria skierował do Josifa Stalina notatkę nr 794/G, w której napisał, że polscy jeńcy wojenni i więźniowie przetrzymywani w więzieniach „zachodniej Białorusi” i „zachodniej Ukrainy” są zatwardziałymi i nie rokującymi nadziei poprawy wrogami władzy sowieckiej. Zaproponował ich zamordowanie (rozpatrzyć bez wzywania skazanych, bez przedstawiania zarzutów, bez decyzji o zakończeniu śledztwa i aktu oskarżenia). Zbrodniczą propozycję Berii zaakceptowali własnymi podpisami, poza Stalinem, członkowie Politbiura WKB(b) – późniejszej KPZR – i Wierchsowietu – najważniejszych instytucji Związku Sowieckiego: Kliment Woroszyłow, Wiaczesław Mołotow, Anastas Mikojan, Michaił Kalinin oraz Łazar Kaganowicz. Miesiąc później rozpoczęła się najbardziej dziś znana w dziejach nowożytnej Europy zbrodnia na bezbronnych jeńcach wojennych. Łączną liczbę ofiar ocenia się na 21 768 osób. Stanowili oni intelektualną, społeczną i zawodową elitę przedwojennego społeczeństwa polskiego. Sovieci przez dziesięciolecia nie przyznawali się do odpowiedzialności obarczając ją Niemców. Dopiero 7 kwietnia 1990 roku potwierdzili, że zbrodnia katyńska jest :” że jest (…) jedną z ciężkich zbrodni stalinizmu”. Praktycznie na tym się skończyło, do dziś zbrodnia nigdy nie został osądzona i ciągle jest zakłamywana.

Bardzo wiele dla odkrycia prawdy o Katyniu uczynił sanoczanin ksiądz Zdzisław Aleksander Peszkowski. We wrześniu dowódca plutonu ułanów w 20 Pułku Ułanów im. Króla Jana III Sobieskiego w Rzeszowie. 20 września został otoczony i wzięty do niewoli przez wojska sowieckie. W czerwcu 1940 wywieziony ostatnim transportem z Kozielska z niewiadomych przyczyn skierowany do Griazowca. Z grupą tam zgromadzonych oficerów uniknął śmierci i trafił do armii gen. Andersa. W stopniu rotmistrza służył w II Korpusie Wojska Polskiego. Po wojnie został na emigracji gdzie w 1954 r. przyjął świecenia kapłańskie.

Już wtedy jego życiową misją było ujawnienie prawdy o Zbrodni i uczczenie pamięci ofiar. Zostaje kapelanem Rodzin Katyńskich. W kwietniu 1999 został założycielem i prezesem Fundacji „Golgota Wschodu”. Dzięki jego staraniom mogły powstać cmentarze wojskowe w Katyniu, Charkowie i Miednoje, liczne pomniki i miejsca pamięci ku czci polskich oficerów na polskiej ziemi i na obczyźnie, wśród Polonii. Podczas ekshumacji polskich oficerów w latach 90. każdą czaszkę osobiście brał w dłonie, dotykał ją i błogosławił różańcem otrzymanym i poświęconym przez Jana Pawła II.

O jego wysiłkach w tym względzie napisano w uchwale sejmowej : „Ksiądz Prałat Peszkowski przez lata prowadził w Polsce i na forum międzynarodowym niezwykle owocną akcję na rzecz zachowania pamięci i uświadomienia opinii międzynarodowej faktu zbrodni katyńskiej, jako bezprecedensowego mordu popełnionego przez Związek Radziecki na internowanych polskich oficerach. (...) Jednocześnie Ksiądz Prałat – były więzień sowiecki i niedoszła ofiara Katynia od lat działa w duchu przebaczenia i pojednania polsko-rosyjskiego.”

W Sanoku z jego inicjatywy i przy zaangażowaniu ZR NSZZ ”Solidarność” Podkarpacie 18 listopada 1995 r. wmurowuje w Kościele Przemienienia Pańskiego Krzyż Golgoty Wschodu.

Innym miejscem upamiętnienia zamordowanych żołnierzy Sanocczyzny jest kwatera Dębów Katyńskich na sanockim Cmentarzu Centralnym.

Poniżej zamieszczamy listę ofiar zbrodni katyńskiej z powiatu sanockiego. [1]

Katyń

Wybrano na podstawie:

Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego, Warszawa 2000.

Zygmunt August Bezucha, s. Augusta, ur. 22 IV 1912 r. w Sanoku

Wojciech Bursa, s. Mieczysława, ur. 23 IV 1895 r. w Bukowsku, pow. sanocki

Jan Dankiewicz, s. Szymona, ur. 4 XII 1893 r. w Posadzie Dolnej k. Rymanowa

Józef Dąbrowski, s. Franciszka, ur. 12 III 1888 r. w Strachocinie k. Sanoka

Włodzimierz Dżugan, s. Grzegorza, ur. 15 I 1910 r. w Sanoku

Szymon Fedorońko, s. Michała, ur. 21 VIII 1893 r. w Czerteżu, pow. sanocki

Tadeusz Władysław Florczak, s. Michała, ur. 12 II 1895 r. w Sanoku

Władysław Józef Godula, s. Stanisława, ur. 24 VII 1911 r. w Sanoku

Józef Kucharski, s. Władysława, ur. 19 II 1900 r. w Strachocinie, pow. sanocki

Bogusław Lisowski, s. Aleksandra, ur. 12 IV 1913 r. w Woli Niżnej k. Sanoka

Stanisław Michalski, s. Kazimierza, ur. 23 IV 1900 r. w Sanoku

Kazimierz Nowicki, s. Szymona, ur. 5 IX 1907 r. w Rymanowie, pow. sanocki

Zygmunt Puchalik, s. Antoniego, ur. 23 XII 1891 r. w Prusieku, pow. sanocki

Zdzisław Mateusz Rajchel, s. Ignacego, ur. 21 IX 1910 r. w Rymanowie

Tadeusz Stanisław Słotołowicz, s. Stanisława, ur. 19 XII 1900 r. w Sanoku

Ludwik Warchał, s. Franciszka, ur. 3 II 1911 r. w Bażanówce, pow. sanocki

Józef Karol Winter, s. Józefa, ur. 9 IX 1900 r. w Sanoku

Zbigniew Karol Wyskiel, s. Edwarda, ur. 11 XI 1912 r. w Zagórzu, pow. sanocki

Osoby związane z Podkarpaciem, których miejsca urodzenia nie ustalono

Juliusz Bakoń, ur. w 1919 r., prawdopodobnie mieszkał w Sanoku

Charków

Wybrano na podstawie:

Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego, Warszawa 2003.

Tadeusz Karol Buczek, s. Stanisława, ur. 7 VII 1904 r. w Jedliczach, pow. sanocki

Andrzej Drozd, s. Józefa, ur. 9 XI 1893 r. w Nadolanach, pow. sanocki

Józef Dubiński, s. Antoniego, ur. 10 XII 1896 r. w Klimkówce, pow. sanocki

Bronisław Górski, s. Jana, ur. 19 X 1900 r. w Sanoku

Radomir Klimczuk, s. Pawła, ur. 14 XI 1913 r. w Sanoku

Justyn Wiktor Mackiewicz, s. Jana, ur. 2 IX 1899 r. w Sanoku

Stefan Andrzej Mozołowski, s. Józefa, ur. 19 II 1892 r. w Sanoku

Wiesław Piotr Nowotarski, s. Józefa, ur. 21 II 1910 r. w Rymanowie, pow. sanocki

Józef Mieczysław Nycz, s. Pawła, ur. 30 III 1908 r. w Klimkówce, pow. sanocki

Rudolf Gustaw Pistl, s. Rudolfa, ur. 9 IV 1889 r. w Starym Zagórzu, pow. sanocki

Władysław Starzecki, s. Jana, ur. 14 VI 1892 r. w Zarszynie, pow. sanocki

Aleksander Ślęczka, s. Wojciecha, ur. 18 V 1893 r. w Sanoku

Stanisław Tatarzyn, s. Józefa, ur. 4 XII 1906 r. w Tyrawie Solnej, pow. sanocki

Piotr Trapp, s. Filipa, ur. 15 IX 1892 r. w Zagórzu, pow. sanocki

Twer (Kalinin)

Wybrano na podstawie:

Miednoje. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego, t. 1-2, Warszawa 2006.

Józef Ciupka, s. Jana, ur. 15 III 1895 r. w Bażanówce [?]

Stanisław Irla, s. Kazimierza, ur. 11 XI 1891 r. w Komańczy

Walerian Rzeszotko, s. Bronisława, ur. 14 IV 1910 r. w Sanoku

Michał Józef Serednicki, s. Ambrożego, ur. 31 X 1897 r. w Sanoku

Jan Sitarz, s. Wojciecha, ur. 12 X 1902 r. w Niebieszczanach

Władysław Wesołowski, s. Zygmunta, ur. 14 VII 1888 r. w Zagórzu



[1] Lista może z przyczyn oczywistych nei zawierać wszystkich nazwisk z terenu powiatu sanockiego zamordowanych w 1940 r. przez Sovietów.