Historia powiatu

Zasiedlanie terenów dzisiejszego powiatu sanockiego rozpoczęło się jeszcze w okresie neolitu, co potwierdzają zabytki archeologiczne znajdowane na jego terenach. Z tych samych źródeł wiemy, że już w okresie wielkomorawskim istniała sieć osadnicza w tym również grody obronne.

Pierwsze wzmianki pisane dotyczące powiatu można znaleźć w Latopisie Hipackim z 1150 r. i dotyczą złupienia Sanoka podczas najazdu węgierskiego. Aż do 1340 r. teren Ziemi Sanockiej jednostki administracyjnej o większym zasięgu terytorialnym, niż obecny powiat sanocki pozostawał pod wpływami ruskimi. Istniejące źródła historyczne nie rozstrzygają kwestii, czy funkcjonowała tu odrębna jednostka administracyjna, co ze względu na położenie nadgraniczne Sanoka i bogate znaleziska archeologiczne z tego okresu stwarza pewne przesłanki dla takiej hipotezy.

Obecny powiat swoimi tradycjami sięga wieku XIV i XV, kiedy to po oponowaniu części Rusi Czerwonej w latach 1340 -1344 przez Kazimierza Wielkiego utworzono z niej Ziemię Sanocką i Przemyską. Jest wysoce prawdopodobne, że już za panowania Kazimierza Wielkiego ustalono strukturę powiatową wzmiankowanych Ziem.
Źródła pośrednie potwierdzają jej istnienie pod rządami Ludwika Węgierskiego. W 1423 r. ostatecznie wprowadzono zasady polskiej administracji i ostatecznie rozpoczął funkcjonowanie powiat.

Tradycyjnie siedzibą starosty ziemskiego, który pełnił równocześnie funkcję naczelnika powiatu był sanocki zamek.

Powiat sanocki w Polsce przed rozbiorowej przechodził zmienne koleje losu, to powiększając się to zmniejszając, ale w żadnym momencie nie przestał istnieć.

Podobnie było w okresie rozbiorów pod panowaniem austriackim, kiedy Sanok zachował funkcję stolicy regionu. Mimo ,że czasowo zlokalizowano siedzibę powiatu w Lesku. W okresie uzyskania przez Galicję autonomii w powiecie sanockim bardzo intensywnie rozwija się oświata, ruch spółdzielczy, a w Sanoku również wydawniczy.

Na przełomie wieków intensyfikują swoją działalność partie polityczne, powstaje Towarzystwo Gimnastyczne Sokół, które było inicjatorem różnorakich przedsięwzięć jak budowa sali (dzisiejsze kino Pokój), czy usypanie kopca Adama Mickiewicza. I wojna światowa mocno doświadczyła powiat sanocki, czterokrotne przejście frontu wyrządziło ogromne zniszczenia.

W pierwszym roku niepodległości w powiecie miały miejsce zacięte walki polsko - ukraińskie. Naprzód o węzeł kolejowy w Zagórzu następnie o wieś Komańczę. Od tego czasu narastała rywalizacja polsko - ukraińska przybierając różnorodne formy, poczynając od zakładania rywalizujących placówek kulturalnych jak np. muzea w Sanoku, a skończywszy na rywalizacji politycznej.

Dramatycznym finałem niepodległościowych aspiracji ukraińskich było przeprowadzenie w 1947 r. roku Akcji "Wisła"polegającej na wysiedleniu ludności, której wcześniej nie przesiedlono na teren ZSRR. Miało to daleko idące konsekwencje gospodarcze i społeczne rzutujące na sytuację obecną. Zasiedlanie wyludnionych terenów zaczęło się ponownie przez grupy ludności o wiele mniej liczne, niż przed przesiedleniami dopiero w połowie lat pięćdziesiątych.

Po wyzwoleniu w 1944 r. w Sanoku powołano powiat obejmujący swoim zasięgiem Bieszczady, dopiero w 1949 r. zmniejszono go poprzez wydzielenie powiatu leskiego.

Przygotowania do reformy administracyjnej, wprowadzającej w PRL 49 województw zamiast 17 stały się kresem istnienia powiatu sanockiego. Utworzono wtedy w Lesku najmniejszym ośrodku miejskim w regionie powiat bieszczadzki obejmujący dawne powiaty: sanocki, leski i ustrzycki. Sanok został wydzielonym miastem (tzw. na prawach powiatu) do którego na krótki czas przyłączono sąsiedni Zagórz. Mimo lepszego i prężniejszego rozwoju Sanoka w tym czasie stolicą nowego województwa stało się Krosno.

Jedną z przyczyn był prawdopodobnie brak rozbudowanej w terminie struktury powiatowej. Umiejscowienie stolicy województwa w Krośnie i utrata statusu miasta powiatowego przyczyniło się to do spowolnienia tempa rozwoju nie tylko miasta w porównaniu do Krosna, ale i najbliższej okolicy.

Powołany obecnie powiat jest mniejszy, niż ten z przed 26-tu lat. Nie obejmuje np. swoim zasięgiem gminy Rymanów i zajmuje 1225 km2. Aktualnie tworzy go 107 miejscowości w tym dwa miasta: Sanok i Zagórz. Wchodzą one w skład ośmiu gmin. W powiecie żyje 96 619* mieszkańców i ich liczba w najbliższych latach powinna rosnąć, ze względu na stosunkowo wysoki przyrost naturalny ( w stosunku dośredniej krajowej) i migracje zewnętrzną ludzi.

*Według danych przedstawionych przez UW w Rzeszowie w materiałach promujących reformę administracji, liczba ta jest określana na 95 740 . Według Biuletynu Statystycznego Województwa Podkarpackiego nr 1-2/03.1999 r.liczba mieszkańców powiatu na dzień 31 (sic !) IX 1998 r. wynosiła 95 927 mieszkańców. Przyjęto wyliczenia na podstawie danych pochodzących z biur ewidencji UG i UM.

W ramach programu
Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR),
Program Sąsiedztwa INTERREG IIIA/Tacis CBC, Polska-Białoruś-Ukraina, Wsparcie mikroprojektów

realizując projekt „Gdzie wspólne źródła – z dziejów kultury polskiej i ukraińskiej Ziemi Sanockiej”

ukazała się publikacja pt.: „Gdzie wspólne źródła …..Dzieje
współistnienia kultur polskiej i ukraińskiej na ziemi sanockiej od średniowiecza do współczesności


Publikacja ( w trzech wersjach językowych: polskiej, angielskiej i ukraińskiej) obejmuje całość dziejów kultury w obrębie historycznej Ziemi Sanockiej autorami publikacji są pracownicy Muzeum Historycznego w Sanoku, Muzeum Budownictwa ludowego w Sanoku i p. Krystyna Gawlewicz.

Publikacja ukazała się w 2006 r. w nakładzie 1000 sztuk i zgodnie z założeniami projektu została przekazana do użytku szkól, touroperatorów, animatorów kultury. Obecnie dostępne jest II wydanie ( wydawca MH w Sanoku) w Muzeum Historycznym w Sanoku i sanockich księgarniach.

Poniżej przedstawiamy treść publikacji:

Wszelkie prawa autorskie posiada Powiat Sanocki przedruk fragmentu lub całości publikacji bez zgody Powiatu sanockiego jest zabroniony.

© 2012 Starostwo Powiatowe w Sanoku
Projekt i wykonanie: INVENTOR Multimedia (mMyCity)
Starostwo Powiatowe w Sanoku
ul. Rynek 1, 38-500 Sanok, tel.: 13 46 52 900, fax: 13 46 52 988